«ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΜΑΣ ΤΣΙΡΚΟ» | ΚΡΙΤΙΚΗ
- Ημερομηνία: Πέμπτη, 05/03/2026 22:33
Η εμβληματική παράσταση «Το Μεγάλο μας Τσίρκο» επιστρέφει στη σκηνή ως ένα θεατρικό γεγονός με έντονο ιστορικό και συναισθηματικό φορτίο, αναμετρώμενη αναπόφευκτα με τον μύθο της πρώτης της παρουσίασης το 1973 στο θέατρο Αθήναιον με τους Κώστα Καζάκο, Τζένη Καρέζη και Νίκο Ξυλούρη.
Το έργο των Ιάκωβου Καμπανέλλη και Σταύρου Ξαρχάκου δεν είναι απλώς μια ιστορική αναδρομή, αλλά μια πολιτική αλληγορία για την πορεία του ελληνισμού, ένας καθρέφτης αυτογνωσίας που παραμένει δραματικά επίκαιρος.
Στη σύγχρονη ανάγνωση, το έργο, το οποίο σαφώς δεν έχει την ίδια εκρηκτική πολιτική επικινδυνότητα, αποκτά νέες αποχρώσεις: η ειρωνεία βαθαίνει, η πικρία γίνεται πιο ώριμη και το ερώτημα αν μάθαμε κάτι από την Ιστορία, αιωρείται διαρκώς πάνω από τη σκηνή. Η συγκίνηση πλέον δεν προέρχεται από τον κίνδυνο της λογοκρισίας, αλλά από τη διαπίστωση της ιστορικής επανάληψης σε καιρούς δυσοίωνους.
Η Ιστορία παρουσιάζεται ως επαναλαμβανόμενη φάρσα αλλά και ως τραγωδία μέσα από την φόρμα του τσίρκου, του λαϊκού θεάτρου, σχολιάζοντας σταθμούς και γεγονότα από την αρχαία μυθολογία ως τον 20ο αιώνα. Το τσίρκο λειτουργεί ως σύμβολο της πολιτικής χειραγώγησης, της εθνικής αυταπάτης, αλλά και της ανθεκτικότητας. Ο γελωτοποιός γίνεται φορέας αλήθειας, ενώ ο θίασος ενσαρκώνει τη συλλογική μνήμη.
Η σκηνοθετική προσέγγιση του Πέτρου Ζούλια αναδεικνύει με σεβασμό τη διαχρονικότητα και τον πολιτικό παλμό του έργου, συνδέοντας την ιστορική αφήγηση με τη σημερινή κοινωνική πραγματικότητα. Ο σκηνοθέτης διατηρεί τον λαϊκό και σατιρικό χαρακτήρα της παράστασης, δίνοντας έμφαση στη συλλογικότητα του θιάσου και στη ζωντανή, σχεδόν πανηγυρική θεατρικότητα που χαρακτηρίζει το έργο. Η ροή είναι μεστή και ρυθμική, με καθαρές κορυφώσεις. Το διαδραστικό κομμάτι αποτελεί βασικό πυλώνα της σκηνικής πρότασης, αποκτώντας χαρακτήρα ζωντανού διαλόγου με το παρόν. Αν και η διάρκεια του έργου είναι απαιτητική, η εναλλαγή λόγου, μουσικής και συνόλου διατηρεί το ενδιαφέρον αμείωτο. Σε ορισμένα σημεία ίσως θα μπορούσε να υπάρξει μεγαλύτερη δραματουργική συμπύκνωση, ωστόσο η συνολική εμπειρία παραμένει συνεκτική.
Η μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου παραμένει η ψυχή της παράστασης και όχι απλώς ένα συνοδευτικό στοιχείο. Στη ζωντανή της εκτέλεση, αποκτά σχεδόν τελετουργικό χαρακτήρα, υπενθυμίζοντας τον λόγο που έχει χαραχθεί στο θυμικό του Έλληνα. Ιδιαίτερη μνεία στον τραγουδιστή Κώστα Τριανταφυλλίδη, ο οποίος αποδίδει τα τραγούδια μαζί με τον θίασο με καθαρότητα και συναισθηματική φόρτιση, αναδεικνύοντας τη δύναμη της μουσικής αφήγησης.
Οι σκηνικές κατασκευές της Μαρίας Φιλίππου, λειτουργικές και ευέλικτες, επιτρέπουν γρήγορες εναλλαγές εποχών. Τα κοστούμια του Νίκου Χαρλαύτη ισορροπούν ανάμεσα στο ιστορικό στοιχείο και στη θεατρική υπερβολή, υπογραμμίζοντας τη σάτιρα χωρίς να διολισθαίνουν στη φολκλορική απλοποίηση.
Οι φωτισμοί της Μελίνας Μάσχα και οι χορογραφίες του Φώτη Διαμαντόπουλου συμβάλλουν στο άρτιο αποτέλεσμα.
Κεντρική θέση στη δραματουργία κατέχουν ο Ρωμιός και το Ρωμιάκι. Ο Δημήτρης Γκοτσόπουλος ξεχωρίζει για την εσωτερικότητα και τη σκηνική του ακρίβεια. Η Ελεωνόρα Ζουγανέλη δίνει στο «Ρωμιάκι» νεύρο, φρεσκάδα και συναισθηματική αμεσότητα. Και οι δύο διαθέτουν εξαιρετικές φωνές στις μουσικές στιγμές. Η σκηνική τους συνύπαρξη αποτελεί έναν ουσιαστικό διάλογο γενεών: ο Ρωμιός ως μνήμη και εμπειρία, το Ρωμιάκι ως ελπίδα και διαρκής αμφισβήτηση. Η χημεία τους δεν περιορίζεται στη δραματική σύγκρουση, αλλά αποκτά ιδεολογική διάσταση, φωτίζοντας τη συνέχεια της «Ρωμιοσύνης» μέσα στον χρόνο.
Ο Γιάννης Ζουγανέλης λειτουργεί ως σκηνικός καταλύτης. Με εμπειρία και σκηνική ευελιξία, ισορροπεί ανάμεσα στο σαρκαστικό και το συγκινητικό στοιχείο, θυμίζοντας τη λαϊκή ρίζα του έργου. Η εναλλαγή ανάμεσα στον σατιρικό Καραγκιόζη και τον ιστορικό ήρωα Κολοκοτρώνη δημιουργεί ένα εύστοχο σκηνικό σχόλιο: η Ιστορία και η λαϊκή σάτιρα συνυπάρχουν, η γελοιότητα και το μεγαλείο αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου εθνικού αφηγήματος.
Ο υπόλοιπος θίασος (Κώστας Καζάκας, Άννα Μονογιού, Δημήτρης Καπετανάκος, Δημήτρης Γαλάνης, Μανώλης Γεραπετρίτης, Ευθύμης Γεωργόπουλος, Μιχάλης Καζάκας, Παναγιώτης Καρμάτης, Άννα Μαρία Κατσουλάκη, Βασίλης Λέμπερος, Μάρκος Ξύδης, Βασίλης Παπαδημητρίου, Τάνια Ρόκκα, Μαριάννα Τουντασάκη, Γιώργος Τσούρμας, Γιώργος Τσουρουνάκης, Ιάσονας Χρόνης, Παντελής Ψακίδης) λειτουργεί ομόψυχα στην πρόζα και το τραγούδι.
Το «Μεγάλο μας Τσίρκο» του Ιάκωβου Καμπανέλλη έχει κυρίως ψυχή! Άραγε είμαστε οι γελωτοποιοί της Ιστορίας ή οι πρωταγωνιστές της;