«ΑΣΠΡΟ ΜΑΥΡΟ» | ΚΡΙΤΙΚΗ
- Ημερομηνία: Τρίτη, 13/01/2026 21:13
Είναι το σκοτάδι κάποιου φως για κάποιον άλλον; Είναι το φως κάποιου σκοτάδι για κάποιον άλλον; Είναι το φως πραγματικά φως; Και είναι το σκοτάδι πραγματικά σκοτάδι; Είναι αυτό που πιστεύουμε ο μόνος δρόμος; Θα μπορούσε να υπάρχει και άλλος δρόμος;
Το έργο «Άσπρο Μαύρο» (The Sunset Limited), του Cormac McCarthy, σε μετάφραση - σκηνοθεσία του Αντώνη Καφετζόπουλου, είναι αναμφίβολα μία τολμηρή θεατρική επιλογή: δύο ηθοποιοί, δύο κοσμοθεωρίες, ένας κλειστός χώρος, ένας διάλογος που δεν σταματά ποτέ, ένα κείμενο που δεν συγχωρεί αδράνεια.
Το έργο, από τη φύση του, είναι απαιτητικό για τον θεατή, καθώς δεν υπάρχει πλοκή, δεν υπάρχει δράση, παρά μόνο μία πυκνή, ουσιαστική και βαθιά ανθρώπινη φιλοσοφική αντιπαράθεση. Η επιτυχία της παράστασης στηρίζεται αποκλειστικά στον λόγο, στην ερμηνευτική δύναμη και στην καθαρότητα της σκηνοθετικής ματιάς.
Ο τίτλος λειτουργεί ως ευθεία αναφορά στη διχοτομία που διατρέχει ολόκληρο το κείμενο: πίστη και μηδενισμός, ελπίδα και απόγνωση, φως και σκοτάδι. Δεν μαθαίνουμε ποτέ τα ονόματα των δύο ανδρών που στέκονται μπροστά μας στη σκηνή. Το έργο αναφέρεται σε αυτούς μόνο ως «Μαύρος» και «Άσπρος» και αυτό αντιπροσωπεύει όχι μόνο το χρώμα του δέρματός τους, αλλά και την άποψή τους για τη ζωή, και ίσως το πιο σημαντικό, για τον θάνατο.
«Τα βλέπεις όλα ασπρόμαυρα...Υποθέτω ότι αυτό κάνει τον κόσμο πιο κατανοητό»…
Το έργο ξεκινά λίγο μετά από μια αποτυχημένη απόπειρα αυτοκτονίας. Ο Αφροαμερικανός, πρώην κατάδικος, έχει σώσει απροσδόκητα από τις σιδηροδρομικές γραμμές έναν καθηγητή πανεπιστημίου, έτοιμο να συναντήσει τον δημιουργό του, μόνο που εκείνος είναι άθεος και δεν πιστεύει πουθενά. Τώρα τους συναντάμε στο άθλιο διαμέρισμα του πρώτου, όπου είναι αποφασισμένος να βάλει τον καθηγητή στον «ίσιο» δρόμο. Ο «Μαύρος» πιστεύει ακράδαντα ότι η ζωή, παρά τη σκληρότητά της, έχει νόημα. Η πίστη του στον θεό τον έχει αλλάξει ολοκληρωτικά. Στην αρχή, φαίνεται πως έχει το πάνω χέρι, η ηθική του πυξίδα και η νοημοσύνη του εκπλήσσουν τον ηττημένο καθηγητή, ο οποίος θεωρεί ότι η ανθρώπινη εμπειρία είναι ένα αδιέξοδο χωρίς λύτρωση. Οι πεποιθήσεις αλλάζουν αδιάκοπα σε όλο το έργο, με τους δύο χαρακτήρες να παρουσιάζουν εξίσου έγκυρες και προκλητικές για σκέψη απόψεις. Μέχρι, που το φινάλε παρουσιάζει μία εικόνα τόσο ζοφερή, που φαίνεται μάταιο να προσπαθήσει κανείς να την ανατρέψει.
Ο McCarthy δεν παίρνει θέση και η παράσταση σέβεται απόλυτα αυτή την αμφισημία, αφήνοντας τον θεατή να σταθεί απέναντι σε θεμελιώδη ερωτήματα για τη ζωή, τον θάνατο, την πίστη και το νόημα της ύπαρξης.
Η σκηνοθετική προσέγγιση του Αντώνη Καφετζόπουλου ακολουθεί τον πυρήνα του έργου χωρίς περιττές παρεμβάσεις. Επιλέγει μια λιτή, σφιχτοδεμένη γραμμή, δίνοντας απόλυτη προτεραιότητα στο κείμενο του McCarthy και στις ερμηνείες. Οι παύσεις, οι σιωπές και ο σωστός ρυθμός της κουβέντας λειτουργούν ως βασικά εργαλεία έντασης, κρατώντας τον θεατή σε διαρκή εγρήγορση.
Ο ίδιος εντυπωσιάζει με την ελεγχόμενη ψυχρότητα και τη λογική ακαμψία του χαρακτήρα του λευκού άνδρα. Εμπλουτίζει τον κυνισμό του με μια σιγοβράζουσα ήττα με ήπιους τρόπους, που κάνει την τελευταία του λογομαχία αξέχαστη.
Ο Ζερόμ Καλούτα, όμως, είναι η πραγματική έκπληξη της παράστασης, που λειτουργεί ως το συναισθηματικό αντίβαρο. Με ζεστασιά, χιούμορ και ανθρωπιά, αποπνέει καλοσύνη και μια πεισματική ανάγκη για επικοινωνία. Χωρίς να γίνεται διδακτικός, μεταφέρει μία βαθιά πίστη στη ζωή, η οποία στηρίζεται περισσότερο στην εμπειρία παρά στην θεωρία.
Και οι δύο δημιουργούν στιγμές πραγματικής έντασης. Η μεταξύ τους χημεία είναι καθοριστική και κρατά το έργο ζωντανό από την αρχή μέχρι το τέλος.
Το σκηνικό του Γιώργου Χατζηνικολάου συμβάλλει στην αίσθηση εγκλωβισμού και οι φωτισμοί του Αντώνη Παναγιωτόπουλου ενισχύουν το δραματικό κλίμα.
Μία λεκτική ομοβροντία αποδεικνύεται το έργο «Άσπρο Μαύρο» του Cormac McCarthy, με ένα αξιόλογο ερμηνευτικό δίδυμο, που λειτουργεί σαν το Γιν-Γιανγκ και κατορθώνει να κρατά το κοινό προσηλωμένο σε κάθε του λέξη.