«ΝΤΑΜΑ ΠΙΚΑ» | ΚΡΙΤΙΚΗ
- Ημερομηνία: Σάββατο, 07/03/2026 10:59
Η νουβέλα «Ντάμα Πίκα» του Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν αφηγείται την ιστορία του Χέρμαν, ενός φιλόδοξου και ψυχρού αξιωματικού του Μηχανικού, ο οποίος στοιχειώνεται από τον μύθο ενός μυστικού τριών αλάνθαστων τραπουλόχαρτων που εξασφαλίζουν βέβαιο κέρδος στο παιχνίδι. Το μυστικό κατέχει ή τουλάχιστον φημολογείται πως κατέχει μια ηλικιωμένη κόμισσα, η Άννα Φεντότοβνα. Ο Χέρμαν προσεγγίζει την προστατευόμενή της, Λιζαβέτα, με μοναδικό σκοπό να φτάσει στην κόμισσα. Την εκφοβίζει για να αποσπάσει το μυστικό, αλλά εκείνη πεθαίνει από τον τρόμο. Αργότερα, εμφανίζεται στο όνειρό του και του αποκαλύπτει τα τρία «τυχερά» χαρτιά: Τρία, Επτά, Άσσος. Στο παιχνίδι, τα δύο πρώτα χαρτιά κερδίζουν. Στο τρίτο όμως, αντί για Άσσο, εμφανίζεται η Ντάμα Πίκα και ο Χέρμαν χάνει τα πάντα, οδηγούμενος στην ηθική κατάρρευση, την ενοχή και την παράνοια.
Το έργο, κορυφαίο δείγμα ρωσικού ρομαντισμού με έντονα στοιχεία γοτθικού και ψυχολογικού ρεαλισμού, γράφτηκε στην Αγία Πετρούπολη της τσαρικής Ρωσίας το 1834, σε μια κοινωνία όπου η αριστοκρατία ζούσε σε παρακμή αλλά διατηρούσε ακόμη ισχύ, ο τζόγος αποτελούσε αγαπημένη διασκέδαση των ανώτερων τάξεων και η πίστη στο μεταφυσικό συνυπήρχε με τον ορθολογισμό του Διαφωτισμού. Ενέπνευσε πλήθος καλλιτεχνικών έργων, με κορυφαία την όπερα του Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι, η οποία παρουσιάστηκε το 1890 και προσέδωσε στο έργο έντονη ρομαντική δραματικότητα. Έκτοτε, το έργο διασκευάστηκε στο θέατρο και τον κινηματογράφο, επιβεβαιώνοντας την πολυεπίπεδη ερμηνευτική δυναμική του, αφού μιλάει για την λατρεία του γρήγορου πλουτισμού, την ψευδαίσθηση του απόλυτου ελέγχου, την αυτοκαταστροφική φύση της εμμονής, την ηθική αποσύνθεση του σύγχρονου ανθρώπου.
O Στάθης Λιβαθινός έπλασε ένα σκοτεινό παραμύθι, όπου το παιχνίδι της τύχης μετατρέπεται σε παιχνίδι της μοίρας και ο άνθρωπος γίνεται θύμα της απληστίας του. Η παράσταση ανέδειξε την αμφισημία μεταξύ λογικού και μεταφυσικού, παρεισφρέοντας ένα πρόσωπο-κομπέρ που κινεί τα νήματα με τρόπο σαρδόνιο. Φώτισε τον ορθολογιστή Χέρμαν ως τραγικό πρόσωπο, παγιδευμένο στην ίδια του την ιδέα. Έπαιξε με την εμφάνιση της μυστηριώδους Κόμισσας, που θα μπορούσε να είναι φάντασμα ή προϊόν ενοχής. Η τελική ανατροπή είχε σχεδόν σαρκαστική διάσταση, σαν να γελάει η μοίρα με την ανθρώπινη αλαζονεία.
Η σκηνογραφική επιλογή του καρουζέλ από την Ελένη Μανωλοπούλου ήταν ένα από τα πιο ισχυρά στοιχεία της παράστασης. Συνδύαζε λειτουργικότητα, αισθητική συνοχή και βαθύ συμβολισμό. Ένας μηχανισμός της μοίρας που περιστρεφόταν αδιάκοπα, παρασύροντας πρόσωπα και συνειδήσεις. Τα κοστούμια με την υπογραφή της ίδιας είχαν ενδιαφέρον.
Οι υποβλητικοί φωτισμοί του Αλέκου Αναστασίου, η μουσική του Νέστορα Κοψιδά και ο ιδιαίτερος ηχητικός σχεδιασμός του Τηλέμαχου Μούσα, η επιμέλεια κίνησης της Άννας Μάγκου υπηρέτησαν την ατμόσφαιρα κατά το δοκούν.
Η Μπέττυ Αρβανίτη ήταν η επιβλητική «Ντάμα Πίκα», που ισορροπούσε ανάμεσα στη σωματική ευθραυστότητα και την πνευματική ισχύ. Η μυστηριώδης γηραιά Κόμισσα, ενσάρκωση μιας εποχής που αρνείται να σβήσει, εκπροσωπούσε το άγνωστο, το πεπρωμένο, αλλά και την τιμωρία της ύβρης.
Ο Γιάννης Σύριος παρέδωσε μια ερμηνεία με ένταση και ψυχολογικό βάθος. Ο «Χέρμαν» δεν ήταν απλώς ένας χαρτοπαίχτης, αλλά ο άπληστος άνθρωπος, που πίστεψε πως μπορεί να «ξεγελάσει» τη μοίρα μέσω της γνώσης και του υπολογισμού και κατέληξε να ηττηθεί από τον ίδιο του τον νου.
Η Εύα Σιμάτου αποτύπωσε με ευαισθησία και αθωότητα την πορεία της «Λιζαβέτα» από την ελπίδα στη συντριβή. Δεν ήταν απλώς το θύμα της υπόθεσης, αλλά η τραγική φιγούρα που συνειδητοποιεί την εργαλειοποίησή της.
Η Δήμητρα Χατούπη ταίριαξε γάντι στον ρόλο της υποχθόνιας κομπέρ. Μια dark persona, το πρόσωπο-κλειδί που σχολίαζε, έκοβε και έραβε, συνδυάζοντας αφηγηματική δύναμη και σκηνική ένταση, χωρίς να διολισθαίνει σε επιτήδευση.
Ο πάντα καλός Νίκος Αλεξίου κινήθηκε ευθύβολα στους ρόλους του και ο Παναγιώτης Καμμένος ήταν συνεπής ως εγγονός της Κόμισσας.
Ο Λιβαθινός συνδύασε το υπερφυσικό στοιχείο με τον ψυχολογικό ρεαλισμό, παραδίδοντας μία παράσταση με θετικό πρόσημο. Μια παραμυθοκατάσταση…