«Ο Κος ΖΥΛ» | ΚΡΙΤΙΚΗ
- Ημερομηνία: Τρίτη, 24/03/2026 22:05
Το έργο του Αυγούστου Στρίνμπεργκ «Δεσποινίς Τζούλια», γραμμένο το 1888, αποτελεί ένα μανιφέστο του νατουραλισμού. Επίκαιρο και βαθιά προκλητικό, καίει ακόμα και σήμερα, αλλά οι περισσότερες σύγχρονες παραστάσεις μοιάζουν να φοβούνται τη φωτιά που ο ίδιος άναψε. Η δράση τοποθετείται την παραμονή του θερινού ηλιοστασίου στο αρχοντικό ενός κόμη στη Σουηδία, όπου ξεκινά ένα ανελέητο παιχνίδι εξουσίας μέχρι τελικής πτώσης.
Η «Νύχτα του Μεσοκαλόκαιρου» είναι μια νύχτα γιορτής, χορού, μεθυσιού, ερωτισμού και απογύμνωσης. Στην ξέφρενη γιορτή των υπηρετών του σπιτιού στην κουζίνα του αρχοντικού ξεκινά ένα άγριο παιχνίδι ανάμεσα στη Δεσποινίδα Τζούλια, κόρη του κόμη και στον Ζαν, υπηρέτη του κόμη, o οποίος στοχεύει στην άνοδο και την κοινωνική καταξίωση. Η ένταση ανάμεσά τους δεν είναι μόνο ερωτική, αλλά κοινωνική, ταξική, ψυχολογική και κάθε προσπάθεια να «καθαριστεί» ή να γίνει «κομψή» απογυμνώνει το έργο από την ίδια του την ουσία. Οι ήρωες βρίσκονται αντιμέτωποι με τα όρια που θέτει η κοινωνία και η τάξη. Δεν παλεύουν μόνο για έρωτα ή επιθυμία αλλά για ζωή, ταυτότητα, ελευθερία. Μια αδυσώπητη μάχη «ζωής και θανάτου» με την επικράτηση του ισχυρότερου.
Πολλές σκηνοθετικές επιλογές, ειδικά αυτές που προτιμούν ψυχρή λιτότητα ή μινιμαλιστικό ύφος, καταλήγουν να εξουδετερώνουν τη βία και την ένταση που κυριαρχούν στο πρωτότυπο. Το έργο «Δεσποινίς Τζούλια» στάζει ιδρώτα, ενοχή, σεξουαλική βία και ταξική παράνοια. Η μεταγραφή του Θωμά Μοσχόπουλου αφαιρεί μεγάλο μέρος αυτής της ωμότητας. Στην παράσταση «Ο Κος Ζυλ», αυτή η τοξική ένταση μοιάζει να έχει αποστειρωθεί πλήρως. Η βία υπάρχει μόνο ως ιδέα. Στη θέση της βλέπουμε μια σειρά από προσεκτικά σχεδιασμένες σκηνικές εικόνες που περισσότερο θυμίζουν installation σύγχρονης τέχνης παρά δραματουργία. Και αυτή η επιλογή στερεί από το έργο το πιο επικίνδυνο χαρακτηριστικό του: την ζοφερή του αλήθεια. Το «Ο Κος Ζυλ» παγιδεύεται, δυστυχώς, σε μια εμμονική ανάγκη ύφους, που τίποτα δεν μοιάζει πραγματικά επικίνδυνο.
Η μετατόπιση του έργου σε μια queer προσέγγιση, με την αντιστροφή φύλων και τη μετατόπιση της εξουσίας, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα ενδιαφέρον σχόλιο πάνω στις σημερινές έμφυλες και ταξικές δυναμικές. Αντί γι' αυτό, η παράσταση καταφεύγει σε μια επιτηδευμένη ψυχρότητα που μοιάζει περισσότερο με στυλιστικό τέχνασμα παρά με συνειδητή δραματουργική επιλογή. Η αυτοκαταστροφή, που θα έπρεπε να μοιάζει αναπόφευκτη και τρομακτική, γίνεται σκηνοθετική επιλογή, σχεδόν «αισθητική», χωρίς το βάρος της τραγωδίας.
Η σκηνοθεσία μεταφέρει τη δράση στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου και μετασχηματίζει τον γυναικείο πρωταγωνιστικό ρόλο του πρωτοτύπου σε έναν άνδρα αριστοκράτη, τον Ζυλ, επιχειρώντας να μιλήσει για ζητήματα εξουσίας, για τη ρευστότητα των έμφυλων ρόλων, τη σύγχρονη μοναξιά, την πατριαρχία και την κρίση ταυτότητας. Η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τη σχέση μεταξύ του Ζυλ, που νιώθει εγκλωβισμένος στην κοινωνική του θέση και του Ζαν, του υπηρέτη του, ο οποίος επιθυμεί να ανέλθει κοινωνικά. Κατά τη διάρκεια μιας νύχτας έντονων συγκρούσεων, οι δύο άνδρες εμπλέκονται σε ένα επικίνδυνο παιχνίδι εξουσίας, ερωτικής έλξης και ψυχολογικής χειραγώγησης. Σταδιακά οι κοινωνικοί ρόλοι καταρρέουν και οι χαρακτήρες οδηγούνται σε μια τραγική ψυχική και ηθική κατάρρευση. Ο κυρίαρχος γίνεται ευάλωτος, ο υποτελής αποκτά ισχύ.
Το σκηνικό του Βασίλη Παπατσαρούχα και οι φωτισμοί του Νίκου Βλασόπουλου υιοθετούν μια εμφανή σκανδιναβική αισθητική: ψυχρό φως, λιτές γραμμές, σχεδόν κλινική καθαρότητα. Είναι αναμφίβολα καλαίσθητα, ίσως ακόμη και εντυπωσιακά ως εικόνα, αλλά εντελώς άκυρα όταν μιλάμε για την Ευρώπη του Μεσοπολέμου. Η μουσική κινείται σε χαμηλότονα μοτίβα, που υπηρετούν μια αίσθηση μελαγχολικής αποστασιοποίησης.
Οι ηθοποιοί μοιάζουν να παλεύουν να γεμίσουν έναν δραματουργικό χώρο που η σκηνοθεσία αφήνει επίμονα κενό. Ο Νίκος Κοσώνας ως «Ζυλ» παρουσιάζεται εύθραυστος και εσωτερικά διχασμένος. Ο υπηρέτης «Ζαν» του Γιάννη Καράμπαμπα είναι ο κυνικός και φιλόδοξος τύπος που ορέγεται την κορυφή. Η Θεόβη Στύλλου στον ρόλο της «Κριστίν» είναι η φωνή της λογικής και του μέτρου.
Η παράσταση «Ο Κος Ζυλ» έχει την αισθητική της αποστειρωμένης «ιδέας», μία κομψή παραγωγή, αλλά δραματουργικά άτολμη.