«ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΛΟΛΙΤΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΕΡΑΝΗ» | ΚΡΙΤΙΚΗ
- Ημερομηνία: Σάββατο, 31/10/2026 08:54
Εκεί όπου οι λέξεις ψιθυρίζουν όσα τα χείλη δεν τολμούν να πουν, επτά μουσουλμάνες συναντιούνται κάθε Πέμπτη πρωί, γύρω από τις σελίδες των βιβλίων, αναζητώντας μία χαραμάδα φωτός μέσα στο σκοτάδι της καταπίεσης. Στο σπίτι της καθηγήτριας Αζάρ Ναφίσι, η λογοτεχνία γίνεται ο μυστικός τόπος συνάντησης, μία μικρή νησίδα αντίστασης μέσα στον ωκεανό του φόβου, υφαίνοντας έναν αόρατο δεσμό ανάμεσά τους.
Για δύο χρόνια, αυτή η εύθραυστη κοινότητα θα αντισταθεί στην φθορά του τρόμου και της καταπίεσης. Εκεί, για δύο χρόνια, η ανάγνωση θα γίνει πράξη ελευθερίας, η συζήτηση διεκδίκηση και η τέχνη ένας τρόπος να παραμείνουν ζωντανές, ακόμη κι όταν ο κόσμος γύρω τους επιμένει να τις υποβαθμίζει και να τις κάνει αόρατες.
Οι πρώην φοιτήτριες (Μαχσίν, Γιασί, Μίτρα, Νασρίν, Αζίν, Σανάζ, Μανά) στο σαλόνι της καθηγήτριάς τους, Ναφισί, τολμούν να ονειρεύονται, να ελπίζουν, να φαντάζονται, να αγαπούν...Η σκέψη τους ανασαίνει ξανά ελεύθερη, η φωνή τους ξαναβρίσκει τη δύναμή της και η φαντασία τους αρνείται να μπει σε καλούπια. Μιλούν για τα μυθιστορήματα, μα και για τις δικές τους ζωές. Για όσα ονειρεύτηκαν, για όσα έχασαν, για όσα δεν τόλμησαν ποτέ να πουν δυνατά. Σιγά σιγά, το σαλόνι μεταμορφώνεται σε έναν χώρο όπου μπορούν να υπάρξουν χωρίς να απολογούνται για την ύπαρξή τους. Ανάμεσα σε λέξεις και σιωπές, οι ηρωίδες ανακαλύπτουν πως ακόμη κι όταν ο κόσμος επιχειρεί να φυλακίσει το σώμα και την ψυχή τους, τα βιβλία μπορούν να κρατήσουν ζωντανή την φλόγα της ταυτότητας και της ελευθερίας.
Το «Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη» της Αζάρ Ναφίσι είναι κάτι περισσότερο από ένα χρονικό της ζωής στο Ιράν. Είναι ένας ύμνος στη λογοτεχνία και στη μυστική της δύναμη να ανοίγει παράθυρα εκεί όπου έχουν υψωθεί τοίχοι. Είναι η απόδειξη πως ένα βιβλίο μπορεί να γίνει καθρέφτης, καταφύγιο, ερώτημα, ακόμη και όπλο απέναντι στην καταπίεση. Η συγγραφέας υφαίνει ένα βαθιά ανθρώπινο και πολιτικό κατηγορώ για τη θέση της γυναίκας στο Ιράν, για τον εγκλωβισμό, την ενδοοικογενειακή βία, τις απειλές και τις απαγορεύσεις που επιχειρούν να μετατρέψουν την επιθυμία σε ενοχή και την ελευθερία σε άπιαστο όνειρο.
Μέσα από τις κρυφές τους συναντήσεις και την περιπλάνησή τους στις σελίδες των βιβλίων, οι επτά γυναίκες δεν βρίσκουν μόνο τη δική τους φωνή, αλλά αρχίζουν να διακρίνουν τις αμέτρητες δυνατότητες που κρύβει η ζωή τους. Με οδηγό τις ηρωίδες του Ναμπόκοφ, του Φιτζέραλντ, του Χένρι Τζέιμς και της Τζέιν Όστεν, αναγνωρίζουν δικές τους επιθυμίες, διλήμματα και ανεκπλήρωτα όνειρα. Μαθαίνουν να αμφισβητούν τους κανόνες που τις περιορίζουν, να διακρίνουν τις αντιφάσεις πίσω από τις επιβεβλημένες βεβαιότητες και να διεκδικούν το δικαίωμα να φαντάζονται μία διαφορετική ζωή, χωρίς να χρειάζονται την έγκριση κανενός.
Όταν το 1997, όμως, η Ναφίσι εγκαταλείπει την Τεχεράνη για την Αμερική, όπου ζει έκτοτε, η ιστορία δεν μας προσφέρει απαντήσεις για τις υπόλοιπες γυναίκες. Δεν γνωρίζουμε σε ποια σιωπή επέστρεψαν, ποιες από τις επιθυμίες τους κράτησαν ζωντανές, ποια όνειρα αναγκάστηκαν να κρύψουν ξανά.
Το αυτοβιογραφικό βιβλίο της Αζάρ Ναφίσι, που μεταφέρεται στη σκηνή του Θεάτρου Τέχνης στην Πεσματζόγλου, επιστρέφει για να μας θυμίσει πως η αντίσταση δεν αρχίζει πάντοτε στις πλατείες με συνθήματα και υψωμένες γροθιές, αλλά μπορεί να φουντώσει και μέσα σε ένα σαλόνι, γύρω από ένα βιβλίο, με γυναίκες που αψηφούν τους κινδύνους μιας πόλης γεμάτης απαγορεύσεις και τολμούν να συναντηθούν και να διαβάσουν. Να κατοικήσουν, έστω για λίγο, σε ζωές διαφορετικές από τις δικές τους και να φανταστούν πως ο κόσμος δεν είναι καταδικασμένος να παραμείνει όπως είναι.
Γιατί κάθε φορά που μία γυναίκα ανοίγει ένα βιβλίο σε έναν κόσμο που θέλει να της κλείσει το στόμα, κάτι μετακινείται. Ένας φόβος υποχωρεί, μία σκέψη γεννιέται, μία πιθανότητα παίρνει ανάσα. Και μπορεί οι πόρτες να κλείσουν ξανά, μπορεί οι μαντίλες να επιστρέψουν, μπορεί η καθημερινότητα να απαιτήσει και πάλι τη σιωπή τους, μα κάτι ουσιαστικό θα έχει ήδη συμβεί. Θα έχουν αντικρίσει, έστω για μία στιγμή, την καλύτερη εκδοχή του εαυτού τους.
Η σκηνοθετική προσέγγιση της Μαρίας Ξανθοπουλίδου έχει να διαχειριστεί ένα υλικό με έντονη πολιτική και συναισθηματική φόρτιση, χωρίς να χάσει την ανθρώπινη κλίμακά του. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να φανεί η καταπίεση, αλλά να καταλάβουμε πώς τη βιώνει η καθεμία, τι φοβάται, τι κρύβει και τι εξακολουθεί να ονειρεύεται. Γιατί καμία γυναίκα δεν βιώνει τον φόβο με τον ίδιο τρόπο, ούτε διεκδικεί την ελευθερία με την ίδια δύναμη. Αυτή η διαφορετικότητα δίνει βάθος στην ιστορία και την απομακρύνει από μία απλή καταγγελία. Και η έξοχη θεατρική διασκευή της Ηρώς Μπέζου με την αρωγή της Έλενας Τριανταφυλλόπουλου στην δραματουργικη προσέγγιση, μεταφέρει στη σκηνή αυτή τη συνάντηση διαφορετικών προσωπικών εμπειριών, αναδεικνύοντας τη σημασία της συλλογικότητας.
Οι ερμηνείες της Μαρίας Καλλιμάνη και των Δήμητρας Βήττα, Λήδας Κουτσοδασκάλου, Διονυσίας Μπαλαμώτη, Ηλέκτρας Μπαρούτα, Ζωής Μυλωνά, Μαρίας Πετεβή και Θάλειας Σταματέλου δίνουν στην παράσταση τον ανθρώπινο παλμό της. Η Μαρία Καλλιμάνη σκιτσάρει απτά την καθηγήτρια ως μία γυναίκα που βρίσκει στη λογοτεχνία όχι μόνο ένα πνευματικό καταφύγιο, αλλά και τη δύναμη να αντισταθεί, χωρίς να παύει να είναι ευάλωτη. Οι υπόλοιπες ηθοποιοί, με διαφορετικές αποχρώσεις και αντιδράσεις, αναδεικνύουν περίφημα τις εσωτερικές συγκρούσεις των ηρωίδων, χωρίς να τις περιορίζουν στον ρόλο του θύματος. Εκείνο που ξεχωρίζει είναι η αίσθηση ενός συνόλου που αναζητά την αλήθεια στις σιωπές, στα βλέμματα και στις μικρές ρωγμές των προσώπων. Έτσι, η ιστορία παύει να είναι μία μακρινή μαρτυρία και γίνεται μια εμπειρία που μπορεί να μας αφορά άμεσα.
Το ιδιαίτερο σκηνικό του Δημήτρη Μεράντζα, η πολύ ωραία μουσική του Λόλεκ, η εξαιρετική κινησιολογική επιμέλεια της Μαριέλας Νέστορα και τα ενδεικτικά κοστούμια της Χριστίνας Κάλμπαρη πλαισιώνουν οργανικά την συνθήκη.
Τελικά, η παράσταση μιλάει για εκείνη τη μικρή, επίμονη φλόγα που δεν σβήνει εύκολα μέσα σου, για την ανάγκη να ζεις ελεύθερος. Και στο «Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη», οι ηρωίδες δεν διάβαζαν μόνο μία ιστορία, αλλά τη δική τους δυνατότητα να υπάρξουν αλλιώς.